Kışa girmeden: 8 kalemlik araç kontrol listesi

Kış, arabaya yeni bir arıza çıkarmaz. Zaten var olan arızayı görünür yapar. Yazın fark etmediğin zayıf akü, kışın ilk soğukta marşta kalır. Yazın idare eden silecek, ilk çamurlu yağmurda görüşünü keser. Ömrünün sonuna gelmiş lastik, yazın frenlerken sadece biraz uzar; buzda tamamen bırakır.

Bu yüzden kış hazırlığı bir "bakım" değil, bir kontrol işidir. Aşağıdaki sekiz kalem, sırayla ve bir öğleden sonrada bakılabilir.

1. Lastik: diş derinliği ve tarih

Lastikte iki şeye bakılır. Birincisi diş derinliği. Yasal alt sınır binek araçlarda 1,6 mm'dir, ama kış koşulları için bu sınır pratikte anlamsızdır; kış lastiğinde 4 mm'nin altına indiğinde kar ve buz performansı belirgin düşer. Diş aralarındaki aşınma göstergesi çıkıntılarla diş yüzeyi aynı hizaya geldiyse o lastiğin işi bitmiştir.

İkincisi üretim tarihi. Lastik yanağındaki DOT kodunun son dört hanesi haftayı ve yılı verir: 3223 → 2023'ün 32. haftası. Diş derinliği iyi olsa bile kauçuk sertleşir; 5-6 yaşını geçmiş bir lastik soğukta beklediğin tutuşu vermez.

Kış lastiği zorunluluğu tarafında dikkat: Türkiye'de ticari araçlar için belirli bir dönemde zorunluluk var; özel araçlarda uygulama dönem ve il bazında değişebiliyor. Her yıl aynı olduğunu varsayma, sezon başında güncel duruma bak.

2. Akü: asıl sınav soğukta

Akü kapasitesi soğukta düşer, motor yağı ise soğukta koyulaşır. Yani kışın aküden daha fazlası istenirken elinde daha azı vardır. Yazın "biraz zor dönüyor" dediğin motor, sıfırın altında hiç dönmez.

Bakılacaklar:

• Yaş. Çoğu akü 4-5 yıl civarında biter. Üstündeki üretim etiketine bak.
• Kutup başları. Beyaz-mavi tozlanma varsa temizle, sık; temassızlık marş sorununun yarısıdır.
• Yük altında voltaj. Sadece duran voltaj yanıltır. Çoğu oto elektrikçide 5 dakikalık yük testi yapılır, bu testi yaptır.

Kısa mesafe şehir içi kullanım aküyü şarj etmeye yetmez; her gün 10 dakikalık yol yapıyorsan aküyü yaz sonunda bir kez şarja bağlamak ömrünü uzatır.

3. Antifriz: sadece seviye değil, karışım oranı

Radyatör suyunun seviyesine bakmak yeterli değil. Önemli olan donma noktası. Su ile antifrizin oranı zamanla bozulur; sadece su eklendiyse koruma düşer.

Donma noktası basit bir refraktometreyle ölçülür ve çoğu serviste ücretsiz bakılır. Bulunduğun bölgenin en düşük sıcaklığının en az 10 derece altını hedefle. Donan soğutma suyu motor bloğunu çatlatır; bu, listedeki en pahalı arızadır.

Antifriz renkleri farklı kimyasal aileleri gösterir (IAT, OAT, HOAT). Farklı tipleri karıştırma; jelleşip devreyi tıkayabilir. Emin değilsen komple değiştir.

4. Silecek ve cam suyu

Silecek lastiği yazın UV ile sertleşir, kışın buzla yırtılır. İz bırakıyorsa ya da titriyorsa değiştir; bu, yüz liralık bir parça için görüş alanının tamamıdır.

Cam suyunda kışlık kullan. Yazlık su ya da düz su, depoda ve hatlarda donar; pompayı ve hatları patlatır. Ayrıca donmuş cama sıcak su dökme; camı çatlatır.

Camda buz varsa sileceği çalıştırmadan önce buzu çöz. Donmuş cama sürtünen silecek, lastiğini bir hamlede bitirir.

5. Fren: balata kalınlığı ve hidrolik

Frenlerde kışa özel bir arıza yok, ama kışın fren mesafesi zaten uzuyor; sistemin sağlam olması önem kazanıyor.

• Balata kalınlığı: 3 mm altına inmişse değişim zamanı.
• Disk yüzeyi: belirgin oluk, çarpıklık ya da kenarda yüksek bilezik varsa disk de gitmiştir.
• Fren hidroliği: nem çeker, nem kaynama noktasını düşürür. Genelde 2 yılda bir değişimi önerilir; şişedeki rengi koyulaşmışsa geciktirme.

6. Aydınlatma ve görünürlük

Kışın gün kısa, hava kapalı. Aracın görünmesi, senin görmen kadar önemli.

Tüm lambaları bir kez, birine baktırarak kontrol et: kısa, uzun, sis, stop, sinyal, geri vites, plaka. Farların camı matlaşmışsa ışığın yarısı dağılıyor demektir; polisaj ciddi fark yaratır.

Aracın yüksekliğini değiştirdiysen far ayarını yaptır. Yukarı bakan far, karşıdan gelenin gözünü alır ve sana bir faydası olmaz.

7. Kaporta, conta ve kilit

Tuz, kaporta için asıl düşman. Sezon başında bir yıkama ve alt yıkama yaptır; özellikle davlumbaz içi ve şasi kanalları. Taş çarpmasıyla açılmış boya hasarları varsa kapat, yoksa kış boyunca paslanır.

Kapı contalarına silikon sür; donup kapı açılmamasını önler. Kilit göbeklerine kilit yağı (grafit ya da sprey) at.

8. Bagajdaki kutu

Kışın yolda kalmak yazın yolda kalmaktan farklıdır. Şunlar bagajda dursun:

• Buz kazıyıcı ve fırça
• Takviye kablosu ya da taşınabilir takviye cihazı
• Eldiven ve bir battaniye
• El feneri (telefon ışığı akünü bitirir)
• Bir litre yedek antifriz ve motor yağı
• Kar zinciri (dağ yoluna çıkıyorsan) — ve takmayı en az bir kere evde dene

Kaydını tut, iki yıl sonra teşekkür edersin

Bu kalemlerin çoğu yıllık tekrar eder. Ne zaman ne yaptığını hatırlamak, hem gereksiz masrafı hem de atlamayı önler. "Akü ne zaman değişti?" sorusunun cevabı "galiba geçen kış" ise, cevabın yok demektir.

Graj'da bakım defterine tarih ve kilometreyle işleyebilir, sigorta ve muayene için de araç ajandasından hatırlatma kurabilirsin. Aracı sattığında bu kayıt, "bakımlı" kelimesini kanıta çeviren şey oluyor.

Öncelik sırası

Bütçe kısıtlıysa sıralama şu: lastik → akü → antifriz → silecek → fren. İlk ikisi seni yolda bırakır, üçüncüsü motoru öldürür, son ikisi kaza riskini artırır. Süslemeler beklesin.